مهندس رضاکرمی Eng.REZA KARAMI
مقالات علمیscientific articles 
قالب وبلاگ
نويسندگان
آخرين مطالب
لینک دوستان

تهدیدهاى شیطان در مورد انسان وسوسه‏ها و اغواگرى‏هاى شیطان الزام‏آور نیست و انسان هرگز مجبور به اطاعت از شیطان نمى‏باشد. و اگر کسانى از او اطاعت مى‏کنند، این ناشى از ضعف ایمان آنها است. اما بندگان خوب و خالص خدا او را اجابت نمى‏کنند. به همین جهت مقام و مرتبه آنها بالا مى‏رود.
«وَ لَقَدْ خَلَقْناکُمْ ثُمَّ صَوَّرْناکُمْ ثُمَّ قُلْنا لِلمَلائکَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوآا إلاّ اِبْلیسَ لَمْ یَکُنْ مِنَ السّاجِدینَ* قالَ ما مَنَعَکَ أَلاّ تَسْجُدَ اِذْ أَمَرْتُکَ قالَ أَنَا خَیْرٌ مِنْهُ خَلَقْتَنى مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طینٍ* قالَ فَاهْبِطْ مِنْها فَما یَکُونُ لَکَ أَنْ تَتَکَبَّرَ فیها فَاخْرُجْ اِنَّکَ مِنَ الصّاغِرینَ* قالَ أَنْظِرْنى اِلى یَوْمِ یُبْعَثُونَ* قالَ اِنَّکَ مِنَ الْمُنْظَرینَ* قالَ فَبِمآ أَغْوَیْتَنى لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَکَ الْمُسْتَقیمَ* ثُمَّ لَآتِیَنَّهُمْ مِنْ بَیْنِ أَیْدیهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَیْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمآئِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَکْثَرَهُمْ شاکِرینَ* قالَ اخْرُجْ مِنْها مَذْءُومًا مَدْحُورًا لَمَنْ تَبِعَکَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْکُمْ أَجْمَعینَ.»
همانا شما را آفریدیم، آنگاه به شما شکل دادیم، آنگاه به فرشتگان گفتیم به آدم سجده کنید، پس سجده کردند جز ابلیس که از سجده‏کنندگان نبود. گفت: چه چیزى تو را بازداشت از این که سجده نکنى هنگامى که تو را فرمان دادم؟ گفت: من از او بهترم؛ مرا از آتش آفریدى و او را از خاک آفریدى . گفت: پس، از آنجا فرود آى، تو را نرسد که در آن تکبّر ورزى، پس بیرون آى که تو از خواران هستى. گفت: مرا تا روزى که مبعوث مى‏شوند مهلت بده. گفت: تو از مهلت داده‏شدگانى. گفت: پس به سبب آن که مرا هلاک کردى، بر سر راه راست تو بر کمین آنها مى‏نشینم. سپس از پیش‏رو و پشت سر و راست و چپشان سراغشان مى‏روم و بسیارى از آنان را از سپاسگزاران نیابى. گفت: نکوهیده و خوار از آنجا بیرون شو، هر کس از آنها از تو پیروى کند، البته جهنم را از همه شما پر خواهم کرد.  بقیه در ادامه مطلب


فرشتگان طبق دستور عمل کردند و به آدم سجده نمودند؛ ولى ابلیس یا همان شیطان، از اجراى این دستور سر بر تافت و به آدم سجده نکرد و این در حالى بود که او نیز مامور به سجده بود. هر چند ابلیس از فرشتگان نبود و از جنّ بود ولى در اثر عبادت، در صف فرشتگان قرار گرفته بود و خطاب الهى در مورد سجده به آدم شامل او هم مى‏شد.این آیات مشتمل بر داستان خلقت آدم است و این داستان در هفت سوره از سوره‏هاى قرآنى تکرار شده و در هر کدام با عبارت‌هاى ویژه‏اى آمده است. آن هفت سوره عبارتند از: بقره، اعراف، حجر، بنى‏اسرائیل، کهف، طه و ص. داستان به این صورت آغاز مى‏شود که خداوند خطاب به مردم مى‏فرماید: «همانا شما را آفریدیم و آنگاه به شما شکل و صورت دادیم.» هر چند که خطاب به موجودین از فرزندان آدم است ولى منظور، آغاز خلقت آدم است که او را از خاک آفرید و به او شکل بشرى داد، و این که خطاب به موجودین مى‏کند، از باب امتنان است؛ یعنى این که شما از نسل کسى هستید که به این صورت آفریده شد. این نوع خطاب‌ها در زبان عربى و در قرآن نظیر دارد و در آنها حوادثى که بر نسل‌هاى گذشته اتفاق افتاده به نسل موجود نسبت داده مى‏شود؛ چون نسل موجود هم ادامه همان نسل‌ها است؛ مانند بعضى از خطاب‌هاى قرآن به یهود عصر پیامبر و ذکر حوادثى که براى نیاکان آنها اتفاق افتاده است؛ مثل: «وَ إِذْ أَنْجَیْناکُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ...؛ به یاد آورید که شما را از چنگال خاندان فرعون نجات دادیم.»
به هرحال در این آیات پس از اشاره به این که آدم آفریده شد و به شکل بشرى درآمد، مى‏فرماید: «آنگاه به فرشتگان دستور دادیم که به او سجده کنند پس آنها سجده کردند جز ابلیس که از سجده‏کنندگان نبود.»
به ‏طورى که در تفسیر آیات مربوطه به خلقت آدم در کتاب‏هاى تفسیر، به تفصیل بحث شده، منظور از سجده فرشتگان به آدم؛ تعظیم و تکریم و خضوع در برابر او بود و این به مفهوم عبادت نبود چون عبادت مخصوص خداست ولى تعظیم و خضوع مخصوص خداوند نیست، بلکه در برابر افراد شایسته مانند پدر و مادر و معلم و اولیاى الهى، خضوع اشکالى ندارد و حتى مطلوب هم هست. سجده فرشتگان به آدم از نوع سجده حضرت یعقوب بر یوسف بود که منظور تعظیم و تکریم اوست. که خداوند درباره آن مى‏فرماید:
«وَ رَفَعَ اَبَوَیْهِ عَلىَ الْعَرْشِ وَ خَرّوا لَهُ سُجَّدا(2) ؛ و پدر و مادرش را بر تخت بالا برد و به او سجده کردند.»
بنابراین لزومى ندارد که سجده فرشتگان به آدم را چنین توجیه کنیم که او را قبله خود قرار دادند و آیات مزبور این توجیه را نمى‏پذیرد.
مى‏توان گفت علت این که آغاز این آیات خطاب به موجودین از بنى‏آدم است، این باشد که سجده کردن فرشتگان به آدم، فقط به خاطر خود آدم نبود، بلکه این سجده براى نوع بشر بود که شامل مخاطبان هم مى‏شود و آدم به عنوان مظهر نوع بشر، مسجود فرشتگان قرار گرفت و این به خاطر استعدادها و شایستگى‏هایى است که در وجود بشر نهفته است و او مى‏تواند نام‌هاى اشیا را یاد بگیرد و به آن علم و آگاهى برسد که فرشتگان به آن نمى‏رسند.
پس از سرپیچى ابلیس از فرمان خدا و آوردن بهانه واهى بر نافرمانى خود، از جانب خداوند خطاب رسید که از آنجا فرود آى و تو را نسزد که در آنجا تکبّر کنى؛ پس بیرون آى که تو از خوارشدگان هستى. ابلیس در بهشت بود و با این خطاب از بهشت رانده شد و البته منظور از این بهشت، باغى بوده که به آن بهشت عدن گفته مى‏شود و منظور از آن، بهشتى نیست که خداوند، صالحان را به آنجا خواهد برد. 
فرشتگان طبق دستور عمل کردند و به آدم سجده نمودند؛ ولى ابلیس یا همان شیطان، از اجراى این دستور سر بر تافت و به آدم سجده نکرد و این در حالى بود که او نیز مامور به سجده بود. هر چند ابلیس از فرشتگان نبود و از جنّ بود ولى در اثر عبادت، در صف فرشتگان قرار گرفته بود و خطاب الهى در مورد سجده به آدم شامل او هم مى‏شد.
وقتى ابلیس از اجراى فرمان الهى سرپیچى کرد، خداوند به او فرمود: چه چیزى تو را از سجده کردن به آدم بازداشت؟ گفت: من از او برتر هستم؛ مرا از آتش، آدم را از خاک آفریده‏اى. ابلیس خود را برتر از آدم مى‏دانست به این دلیل که اصل او از آتش است و اصل آدم از خاک. ابلیس از جنّ بود و خدا جنّ را از آتش آفرید:
«وَ خَلَقَ الجانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ(3)؛ و جنّ را از زبانه‏اى از آتش آفرید.»
اشتباه ابلیس در این بود که خیال مى‏کرد برترى و فضیلت، مربوط به خمیرمایه هستى شخص است، در حالى که چنین نبود بلکه برترى، در داشتن شایستگى‏هاست.از آن گذشته، چه کسى گفته بود که آتش از خاک برتر است؟ خاک به خاطر داشتن مواد زندگى‏زا از آتش برتر و با برکت‏تر است. 
هبوط از بهشت عدن
پس از سرپیچى ابلیس از فرمان خدا و آوردن بهانه واهى بر نافرمانى خود، از جانب خداوند خطاب رسید که از آنجا فرود آى و تو را نسزد که در آنجا تکبّر کنى؛ پس بیرون آى که تو از خوارشدگان هستى. ابلیس در بهشت بود و با این خطاب از بهشت رانده شد و البته منظور از این بهشت، باغى بوده که به آن بهشت عدن گفته مى‏شود و منظور از آن، بهشتى نیست که خداوند، صالحان را به آنجا خواهد برد. این هبوط از بهشت همراه با هبوط ابلیس از مقام و مرتبه خاص او بود و لذا مى‏توانیم بگوییم که مرجع ضمیر «منها» و «فیها» وجه جامعى است که شامل بهشت و مقام و مرتبه ابلیس مى‏شود و ابلیس از هر دوى اینها هبوط کرد.ابلیس که خود را مطرود و رانده شده درگاه دید، گویا در برابر عبادت‌هاى بسیارى که کرده بود، از خداوند خواست که تا روز قیامت به او مهلت بدهد و خدا درخواست او را اجابت نمود و به او مهلت داد. البته در این آیه گفته نشده که خدا تا به کى به ابلیس مهلت داد ولى در آیات دیگر آمده که در برابر درخواست ابلیس که از خدا تا روز قیامت مهلت خواسته بود، فرمود: تا روز معینى به تو مهلت داده مى‏شود؛ یعنى مهلت ابلیس تا روز قیامت نیست، بلکه تا روز خاصى است که منظور از آن یا نفخ صور و یا زمان ظهور حضرت مهدى و یا زمان خاص دیگرى است. خداوند در این باره مى‏فرماید:
«قالَ فَاِنَّکَ مِنَ الْمُنْظَرِینَ اِلى یَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ(4)؛ گفت: تو از مهلت داده ‏شدگانى تا روز وقت معین.»
مهلتى که خداوند به ابلیس داده، علاوه بر این که پاداش عبادت‌هاى او بود، براى امتحان بشر و ایجاد زمینه براى بروز و ظهور شایستگى‏هاى او نیز بود؛ چون وقتى انسان با دشمنى روبرو مى‏شود خود را آماده کرده، از امکانات خویش بهره‏بردارى مى‏کند. وجود شیطان به عنوان دشمن انسان که همواره در کمین اوست و وسوسه‏هایى که مى‏کند و انسان را به سوى گناه و معصیت مى‏کشاند، زمینه مناسبى است که انسان‌هاى با ایمان و افراد صالح از طریق مبارزه با او، ایمان و تقواى خود را به مرحله ظهور برسانند. بنابراین وجود شیطان اغواگر نه تنها براى انسان بد نیست، بلکه به نفع او هم هست.
وقتى ابلیس از اجراى فرمان الهى سرپیچى کرد، خداوند به او فرمود: چه چیزى تو را از سجده کردن به آدم بازداشت؟ گفت: من از او برتر هستم؛ مرا از آتش، آدم را از خاک آفریده‏اى. ابلیس خود را برتر از آدم مى‏دانست به این دلیل که اصل او از آتش است و اصل آدم از خاک. ابلیس از جنّ بود و خدا جنّ را از آتش آفرید: «وَ خَلَقَ الجانَّ مِنْ مارِجٍ مِنْ نارٍ؛ و جنّ را از زبانه‏اى از آتش آفرید.»
شیطان که از سوى خدا رانده شد ولى تا روز معین مهلت یافت، خطاب به خداوند گفت: «به سبب آن که تو مرا هلاک کردى، من بر سر راه مستقیم تو بر کمین فرزندان آدم مى‏نشینم و از چهار طرف (جلو، پشت سر، راست و چپ) بر آنها مى‏تازم و بسیارى از آنان را از سپاسگزاران نخواهى یافت.» یعنى با تمام وجود تلاش خواهم کرد که فرزندان آدم را از راه راست منحرف کنم و آنها را گمراه سازم و از عبادت خدا منصرف نمایم و آنها را به نافرمانى خدا وادار سازم و چنان خواهم کرد که خداوند، بسیارى از فرزندان آدم را کافر، گمراه و ناسپاس یابد.
دشمنى ابلیس با فرزندان آدم به سبب آن بود که وجود آدم باعث رانده‏شدن او شد و مى‏خواست انتقام بگیرد. ولى همانگونه که گفتیم وجود شیطان و وسوسه‏ها و اغواگریهاى او به سود بندگان خالص و خوب خداست و آنها با مبارزه با شیطان به مرتبه‏هایى مى‏رسند که بدون آن نمى‏رسیدند. وسوسه‏هاى شیطان هرگز الزام‏آور نیست و انسان مجبور به اطاعت از شیطان نمى‏باشد و اگر کسانى از او اطاعت کردند، این ناشى از ضعف ایمان آنهاست و لذا کیفر خواهند دید.
پس از تهدیدى که ابلیس کرد، خطاب رسید که از بهشت و مقام و مرتبه خود بیرون آى در حالى که نکوهیده و خوار هستى. هر کس از فرزندان آدم از تو پیروى کند، به جهنم خواهد رفت و جهنم را از تو و پیروان تو پر خواهم کرد.
در بعضى از آیات آمده است که وقتى ابلیس و پیروان او به جهنم رفتند، میان آنها گفتگوهایى صورت خواهد گرفت و شیطان از آنها بیزارى خواهد جست و به آنها خواهد گفت که من بر شما تسلطى نداشتم و شما فریب مرا خوردید:
«و قالَ الشَّیْطانُ لَمّا قُضِىَ الأَمْرُ اِنّ اللهَ وَعَدَکُمْ وَعْدَ الْحَقَّ وَ وَعَدتُّکُمْ فَاَخْلَفْتُکُمْ وَ ما کانَ لى عَلَیکُمْ مِن سُلطانٍ اِلاّ اَنْ دَعَوْتُکُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لى فَلا تَلُومُونى وَ لُومُوا اَنْفُسَکُمْ وَ ما اَناَ بِمُصْرِخِکُمْ وَ ما اَنْتُمْ بِمُصْرِخِىّ....(5)؛ و هنگامى که کار گزارده شد (قیامت به پا شد) شیطان [به گناهکاران] گوید: همانا خداوند به شما وعده حق داد و من هم به شما وعده دادم و خلاف آن کردم و من بر شما تسلطى نداشتم جز این که شما را خواندم و شما مرا اجابت کردید؛ پس مرا مذمّت نکنید، بلکه خود را مذمّت کنید. من فریادرس شما نیستم و شما فریادرس من نیستید.بنابراین شیطان فقط وسوسه مى‏کند و انسان را به سوى خود مى‏خواند و خواندن او جبرآور نیست و انسان مى‏تواند و باید او را اجابت نکند همانگونه که افراد با ایمان و مخلصان از بندگان خدا او را اجابت نمى‏کنند و به همین سبب مقام و مرتبه آنها بالا مى‏رود.»
پی‌نوشت‌ها:
- سوره اعراف، آیات 11- 18.
- یوسف/100.
- رحمن/15.
- حجر/38.
- ابراهیم/22.
منبع:
مجله ‏درس‌هایى از مکتب اسلام، ش 7، یعقوب جعفرى .
www.tebyan.net

[ پنجشنبه ٢۸ آذر ۱۳۸٧ ] [ ۱۱:٠٧ ‎ب.ظ ] [ رضا کرمی ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ

لطفا در نظر سنجی سایت شرکت کنید
موضوعات وب
امکانات وب
Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت
کد جستجوگر گوگل

  • کتاب ، مقاله ، پروژه دانشجویی و پایان نامه